Boyaotu

boyaotu

KÖKBOYA, BOYAOTU, KIZILBOYA
RUBIA TINCTORUM L.
(Rubiaceae-fam.)
Bulunduğu Yerler: Çamlıklar arasında ve avlu boylarında yabanî halde yetişir.
Yapısı: Çok yıllık otsu bir bitkidir. Çok yan köklü olan köksap; 1 cm. kadar kalın, sürüngen, kahve kırmızısı bir renktedir. Sap sürüngen veya tırmanıcı, dört köşeli, pürtüklü, 15 cm. kadar uzunluktadır. Yapraklar 4-6 adet olup boğumlu yerlerden çıkar. Yapraklar; mızrak şeklinde veya yumurta-mızrak arası bir biçimdedir. Yaprak pervazları ile yaprakların alt kısmında damarlarda bulunan çengelli kısa dikenleri vasıtasıyla etraftaki eşyaya tutunarak tırmanırlar. Küçük sarımsı yeşil renkte 4-5 bölümlü yapraklar ile donanmış taç, birkaçı birarada olup süpürgecikte toplu halde bulunurlar. Meyve sulu, önceleri kırmızı, olgunlaşınca kararırlar. İki çekirdeklidir. Mayıs-Temmuz aylarında çiçek açar.
Meyvelerin olgunlaşmasından sonra (Eylül-Ekim) aylarında, genellikle 3-4 yaşındaki bitkilerin köksapları çıkarılır. Kökleriyle birlikte çıkarılan köksaplar yıkanır, gölgede veya 40°’ye kadar sıcaklığı olan fırınlarda kurutulur, kuru kısımların dış tarafı siyah veya sarımtırak kırmızı, iç kısmı açık kırmızı renktedir. Kokusuz, az acı bir lezzeti vardır. % 12 rutubete müsaade edilir. Torbalarda veya balya halinde paketlenir. Kuru ve havadar binalarda muhafaza edilir.
Kimyevi Terkibi: Oksi ve oksimetilantrahinonlar ve onların çözüntüleri purin (köksapların rengi bundan ileri gelir), psevdopurpurin, ksantopurpurin, alizarin, rubiadin di ve trioksiyantarin asidi, glikozidler, limonen, elma asidi, albüminli ve pektinli maddeler vs.
Hangi Hastalıklarda Kullanılır: İdrar söktürücü ve rahim temizleyici bir özelliğe sahiptir. Böbrek ve mesanedeki taş ve tedavisinde yardımcı ilaçtır. Bundan başka kemiklerin teşekkülüne de yardım eder.
Böbreklerde taş, böbrek leğeni ve mesane iltihabı, adetin azlığı veya yokluğu, kemik hastalıklarında (raşitizm), iyi huylu anemilerde yardımcı ilaç olarak kullanılır.
Halk tababetinde; kemik deformlarında, dalak ağrıları, kemik veremi, bağırsak ülseri, cerahatli yaralar, sirace, sarılık gibi hastalıklara karşı da uygulanır. Köksaplar ve meyveler boyacılıkta kullanılır.
Kullanılışı: Kıyılmış köklerden 1 çay kaşığı 400 gr. suda 10 dakika kaynatılıp süzülür. Günde 3 defa yemeklerden evvel birer çay bardağı alınır. Kökler toz halinde de kullanılır, günde 3 defa yemeklerden evvel mısır tanesi büyüklüğünde, az su ile alınır.

You May Also Like