Çavdar Mahmuzu

ÇAVDAR MAHMUZU
CLAVICEPS PURPUREA TULASNE
(Clavicipitaceae-fam.)
Bulunduğu Yerler: Çavdar başaklarında bulunur.
Yapısı: Çavdar mahmuzu, çavdar başaklarında, bazı kültür ve yabani ekin mahsullerinde yetişen asalak bir mantardır. Çavdar başakları hastalandıkları zaman çavdar danesi yerine sert boynuzumsu teşekküller gelişir, bunlar 1-3 cm. kadar uzun, siyah menekşe renginde, ekseriya beyazımsı yapışkanlıdır. Bu boynuzcukların ilmi adı secale cornutum olarak bilinen çavdar mahmuzu sıkı örgülenme suretiyle kışlama devresinden kalan hifi mantarlarından teşekkül eder. Diğer hububat cinslerinde teşekkül eden mahmuzlar tıbbi maksatta kullanılmazlar.
Kullanılan Kısımlar: Mahmuzlar çavdar başaklarından el ile veya harman edildikten sonra makineler vasıtasıyla toplanırlar, gölgede veya 35°’ye kadar ısılı fırınlarda, iyi havalandırma ile kurutulur. Kuru mahmuzlar siyah menekşe renginde, karakteristik kokulu, tatlımsı acı tattadır. Kağıt torbalarda paketlenir. Hidroskopik olduğundan dolayı kuru binalarda muhafaza edilir. Bulunduğu yerde rutubeti emmek için sönmemiş kireç sandıkları yerleştirilir.
Kimyevi Terkibi: Ergotin, ergosterin, ergotoksin, ergotamin, ergobazın, ergozin, ergokristin, ergokriptin ve ergokorin alkaloitleri (ve onların izomerleri), rahim kontrakslarım (kasılma) hızlandırır, kan damarlarını büzer ve kan tazyikini arttırır, müdevver protojen aminlertiramin ve histamin, alitat bazlarkolin ve asetilkolin, betain, agmatin, sarıboyama ergoflavin % 30 kadar katı yağ, albüminler, asitler, boyama maddeler skleroeritrin ve skleropordin (mahmuza menekşe rengini veren) vesaire ihtivâ eder.
Hangi Hastalıklarda Kullanılır: Rahim kaslarının spazmını hızlandırır. Bunun neticesi bu bölgede kanın durmasına te’sir eder. Bu te’sir başlıca ergotoksin ve ergotamin alkaloilerinden ileri gelir. Bu alkaloitler taze mahmuzlarda fazladır, bunlardan dinlendirilmiş kısımlar, onların izomerlerine dönüşür. Çavdar mahmuzu (birinci derecede doğumdan sonra ve buhranlı yaş devresinde) rahim kanamalarında özel bir ilaçtır. Göz kataraktı (perde) ilk devresinde, hafif vakalarda ishalde (diaril) etarşi tavsiye olunur.
Çavdar mahmuzu halk tababetinde rahim kanamaları, kalp genişlemesi aort kapaklarında zayıflama, beyaz akıntı, revralji, baş ağrısı, sinir hastalıkları, ateroskleroz, şeker hastalığı, nüzüller, kan deveranında bozukluk (ayaklarda soğuma, uyuşma, kasların kasılması (kramp), hararet vücutta karıncalanma, hissizlik, kan tükürme vs. hastalıklara karşı kullanılır.
Kullanılışı: Bitkiden 1 kahve kaşığı (hafifçe dövülmüş) 300 gr. kaynar su ile haşlanır, 1 saat bekletilir. Günde 4 defa yemeklerden evvel birer çorba kaşığı alınır.
Çavdar mahmuzunun dehidroalkoloidleri üzerinde yapılan tecrübeler sayesinde yeni bileşimler elde etme yolları açılmıştır, bu bileşimler rahim üzerinde müessir değildir; fakat başka mühim te’sirleri vardır. Dehidoergotamin merkezi sinir sistemi üzerinde yaptığı te’sir ile migren hastalığına karşı iyi bir ilaçtır; argotoksin alkaloitleri gurubundan hidergin antiadrenalin ile hipotensi te’sir gösterir. Bu yoldaki araştırmalar devam etmektedir.
DİKKAT! BİTKİ ZEHİRLİDİR. DOKTOR KONTROLÜ ALTINDA ALINMALIDIR.

You May Also Like