Şakayık

ŞAKAYIK, ORMANGÜLÜ, AYIGÜLÜ
PAEONIA PEREGRINA MILL. (P. DECORA G. ANDERS.)
(Paenniaceae-fam.)
Bulunduğu Yerler: Deniz seviyesinden 1000 metre kadar yükseklikte olan seyrek ormanlarda, yaylalarda, çalılıklar arasında, kuru ve taşlık yerlerde yetişir.
Yapısı: Çok yıllık otsu bitkidir. Bitkinin gövdesi; sulu, özlü, dallı, 1 m. kadar yükseklikte, köksapı kısadır. Köksaptan iğ şeklinde kalınca yumru kökler çıkar. Yapraklar; iri, almaşık, yumurta biçiminde, iki kere üçer bölümlü, uç kısmı derin, kesik veya bölümler dişlidir, üst yüzü daha koyu veya açık kırmızı ile pembe arasıdır. Çanak 4 bjlamla, tec 8-12 (14) yapraklı. Çok sayıda erkek organlı ve çok örgenli, bir arada topludur, tohumlar siyah, parlak. Bitki bal vericidir.
Kullanılan Kısımlar: Taç yaprakları ve kökler. Taç yapraklar çiçek açma zamanında (Mayıs-Temmuz) aylarında, mutlaka kuru havada toplanır. Yapraklar asla çiğnenmemeli, çünkü kururken kararırlar. Güneşte kurutulduğu gibi 40° kadar sıcaklıktaki fırınlarda da kurutulur. Kuru çiçekler kırmızı veya koyu kırmızı, az kokulu ve tatlıca, buruk bir lezzettedir. % 12 rutubete müsaade edilir. Kontrplak kasalara konur.
Kökler Eylül-Kasım aylarında çıkarılır. Yıkandıktan sonra güneşte veya 50° kadar sıcaklıktaki fırınlarda kurutulur. Kuru kökler koyu kahve, fena kokulu ve acı bir tattadır. Çuvallara doldurulur. Çiçekler gibi kökler de kuru, havadar ve gölge yerlerde muhafaza edilir.
Kimyevi Terkibi: Taç yapraklar zehirli boyama peonin, tanenler vs. ihtiva eder. Kökler eterik yağ, glotamin, fluressin-peonini, argenin, kesinleşmemiş alkaloid, kalsiyum oksalat, tanenler, reçine vs. ihtiva eder.
Hangi Hastalıklarda Kullanılır: Antikonvulsin (havaleye karşı) te’sire sahiptir. Düz kasların (rahim, bağırsak, idrar çıkış yolu) tonik kasılmalarını kuvvetlendirir, kan pıhtılaşmasını kolaylaştırır. Bu hususiyetlerinden dolayı sara (epilepsi) illetinin tedavisine yardımcı olarak, böbrekte kum ve taşların atılmasında, basur, makad kenarında çatlaklar (anal fisür)ın tedavisinde kullanılır. Nikris illetine tatbik edildiğinde de iyi neticeler alındığı müşahede edilmiştir.
Halk tababetinde; mide ve bağırsak ağrıları, histeri, romatizma vs. tedavisinde kullanılır. Tohumların haşlanmasından elde edilen mayi de zayıflatıcı ilaç olarak kullanılır.
Kullanılışı: Rendelenmiş köklerden 1 tatlı kaşığı 400 gr. suda 5 dakika kaynatılır, süzüldükten sonra günde 3 defa yemeklerden evvel birer çay bardağı alınır. Taç yapraklarından 1 çorba kaşığı 300 gr. suda 1 saat bekletilir. Süzüldükten sonra elde edilen mayi yemeklerden evvel 3 defada alınır. Basurlar için; bezelye tanesi büyüklüğünde alınan kök az su ile günde 3 defa yemeklerden sonra yutulur.
Halk tababetimizde dar yapraklı şakayık (Paeonia tenuifolia L.)da müdavi olarak kullanılır. Köklerden elde edilen mayi kırmızı şakayık da kullanılan hastalıklardan başka düzensiz ve yetersiz âdet hallerini tanzimde kullanılır.
DİKKAT!: Bu bitki büyük dozlarla zehirlidir.

You May Also Like