Salepotu

SALEPOTU
ORCHIS MACULATA L., O. MASCULUS L., O. MORIO L, O. LATIFOLIA L., O. MILITARIS L., PLATANTHERA BIFOLIA RICH ANACAMPTIS PYRAMIDALIS RICH.
(Orchidaceae-fam.)
Bulunduğu Yerler: Çayır, orman ve orman alanlarında, alçak yerlerde, dağ kuşaklarında yetişir.
Yapısı: Tababette kullanılan birkaç türlü salepotu vardır. Bunlar çok yıllık otsu bitkidirler. Yapraklar eliptik, döl yatağına doğru daralırlar. Yapraklar yeşil, almaşık, bütün kenarlı, damarlar paralel veya yay şeklinde olup gövdeyi sararlar. Çiçekler şekil itibarıyla 6 çeşittir. Üstteki çiçek yaprakları mahmuzlarla kaplı, diğer beşi miğfer şeklinde toplu veya onlardan ikisi açılmış durumdadır. Kaydettiğimiz salepotlarının hepsinde ikişer yumru bulunur; ana yumru yumuşak ve buruşuktur. Ana yumru taşır ve bitkiyi besler, körpe yumrular (yavrular) sağlam ve suludurlar. Bu yumrulardan yeni bitkiler yetişecektir.
Kullanılan Kısımlar: Körpe yumrular kullanılır. Bunlar çiçek açma zamanında (Mayıs-Temmuz aylarında) çıkarılır. En kaliteli olanlar çiçeklerin solmasından sonra toplananlardır, fakat bu zamanda da solduklarından otların arasında zor fark edilirler. Çıkarılan yumrular temizlenir, yıkanır ve ipe dizilir, sonra kaynak suya batırılarak 3-4 dakika tutulur. Bu iş filizlenmemeleri için yapılır. Gölgede veya 60°’ye kadar ısılı fırınlarda kurutulur. Kuru yumrular yuvarlak, yumurta veya aya çekimdedirler, sarımtırak mat veya kahverengi ve helmemsi tatta, kokusuzdurlar. Rutubet payı % 14’tür. Torbalarda paketlenir ve havadar kuru binalarda muhafaza edilir.
Kimyevi Terkibi: Yumrularda % 50 kadar helme, % 31 kadar nişasta, % 13 kadar dekstrin, metilpentozan, sakkaroz, madeni tuzlar vs toprak üstü kısımlarında loroglosin glikozidi bulunmuştur. Benekli salepotu, damlalı salepotu ve noktalı salepotu yumrularında acı madde ve eterik yağ bulunmuştur. Noktalı salepotunun yerüstü kısımlarında karotin, kversitrin ve pektin bulunmuştur. Miğferli salepotunun yapraklarında glikozitler ve kumarin bulunmuştur.
Hangi Hastalıklarda Kullanılır: Yumuşatıcı ve iltihaplanmaya karşı etkilidir. Salep halk tababetinde öksürük, bronşit, solunum yolu iltihabı (trachetis), zatürre, mide ve bağırsak iltihabı ve ülseri, mide ve bağırsak ağrıları, çocuk ishali, panzehir olarak bazı zehirlenmelere karşı, haricen de yara, çıban, eziklere karşı lapa halinde kullanılır.
Kullanılışı: Öğütülmüş salep yumrularından 1 çay kaşığı az su ile bulamaç haline getirilir, sonra üzerine 300 gr. kaynar su dökülür, karıştırılır, 15 dakika kaynatılır. Bal veya nöbetşekeri ile tatlılaştırılır, üzerine zencefil eklenerek sıcak vaziyette (her çeşit öskürüğe karşı) sıcak sıcak içilir veya diğer hastalıklara karşı günde 4 defa yemeklerden evvel birer kahve fincanı içilir.

You May Also Like