Tıbbi Beşparmak Otu

TIBBİ BEŞPARMAKOTU, KURT PENÇESİ
POTENTILLA TORMENTILLA NECK.
(Rosaceae-fam.)
Bulunduğu Yerler: Sulak çayırlarda, karasuluk yerlerde, torp bulunan bölgelerde ve dağ eteklerinin taşlıklı yerlerinde yetişir.
Yapısı: 15-30 cm. kadar yüksek, dipten dağınık veya doğru sap kıllı, dallı çok yıllık otsu bir bitkidir. Umumiyetle köksap kısa ve kalın, dış tarafı koyu kahve, içi kırmızı renkte, enine kesitte karakteristik koyu huzme teşekkülleri açık olarak görülür. Sapta bulunan yapraklar kısa saplı veya bitişik, dip yaprakları 3 bölümlü ve iri dişli ve büyüktür. Çiçekler uzun saplı, birer adet olarak yaprak koltuklarında bulunurlar. Çiçekler sarı, dörder yapraklı ikişer çanaklı, taç 4 yapraklı, erkek organlar çok sayıdadır. Meyve çok tohumlu buruşuk kuru boncuklardır.
Kullanılan Kısımlar: Köksaplar kullanılır. Köksaplar erken ilkbaharda (Mart ayında) veya güzün (Ekim ayında), 2-3 yaşındaki bitkilerin kökleri çıkarılır, yıkanır ve gölgede veya 45°’ye kadar ısılı fırınlarda kurutulur. Kuru köksaplar kurutulurken madeni eşyaya dokundurulmamak, madene temas eden yerler kararır. Kuru bitkinin dışı koyu kahve veya kırmızı kahve, içi kırmızı renktedir. Kokusuz, acı buruk tattadır. Kabul edilen rutubet % 14’tür. Balya halinde paketlenir, kuru ve havadar binalarda muhafaza edilir.
Kimyevi Terkibi: Bitki tormentilin ve tormentol glikoziti, kinin ve elagasidi, % 35 kadar tanenler (başlıca kateşinler ve flobafenler), reçineli maddeler, eterik yağ, mum, nişasta vs. ihtiva eder.
Hangi Hastalıklarda Kullanılır: Bitki kan dindirici ve kabız (sıkıştırıcı) te’sirdedir. Muhtelif kanamalar (mide ülseri, verem kanamaları, bol âdet hali), ishal, beyaz akıntı, şeker hastalığı vs. hastalıklarda kullanılır.
Halk tababetinde dizanteri, sıtma (mavi çentiana karışımı ile), baş ağrısı, angina pektoris, kan işeme vesair hastalıklarda kullanılır.
Haricen göden çıkmasında banyo halinde, ağız boşluğu iltihaplarında ve diş etlerinin sağlamlaştırılmasında (çalkalayarak) kullanılır. Bitkinin bütünü 1/10 nispetinde zeytinyağı ile karıştırılır, 20 gün bekletilir, el, ayak, deri çatlamalarına karşı yağlamakta kullanılır. Taze bitkinin bütünü beyaz şarapta 10 gün bekletildikten sonra kuvvet ve iştiha için alınır.
Kullanılışı: Kıyılmış köksaptan 1 çorba kaşığı 0,5 lt. suda 10 dakika kaynatılır. Günde 3 defa yemeklerden evvel birer çay bardağı alınır.
Halk tababetimizde beşparmakotunun soyundan şu bitkiler de tavsiye olunur: Beyaz beşparmakotu (Potentilla alba L.), kalp hastalıkları ve yetersiz âdet hallerini düzeltmede; kaz beşparmakotu (Potentilla anserina L.), mide ve bağırsak ağrılarına karşı; gümüşi yapraklı beşparmakotu (P. argentea L), ishale göz iltihaplarına kompres halinde kullanılır; kuzotu (P. cinerra Chaix) ve (P. recta L.) sürüngen beşparmakotu, zehirli yılan sokmalarına karşı; sürüngen beşparmakotu (P. reptans L.), domuzlarda kuşpalazına, sıtma, ishal, dizanteri, basurlar, diş etlerini sağlamlaştırmak için ağız çalkalamada; (P. rupestris L.), çocuklarda kabakulak hastalığında hem içilir ve hem de hasta yere lapa halinde konur.

You May Also Like